Robert Vuijsje - Alleen maar nette mensen

Zo op het oog lijkt Robert Vuijsjes Alleen maar nette mensen het simpele verhaal van een adolescent op zoek naar zichzelf. David Samuels is een joodse jongen uit een 'net' gezin uit Amsterdam Oud-Zuid, die met zijn zwarte haar vaak voor Marokkaan wordt aangezien, met een gymnasiumdiploma op zak. In plaats van net als zijn vrienden naar de universiteit te gaan, gaat hij – gesprekken met een door zijn ouders opgedrongen psycholoog ten spijt – op zoek naar een 'ghetto fabulous' negerin, zwart, met grote borsten en dikke billen.

Die zoektocht brengt hem in Zuid-Oost waar hij korter of langer durende verhoudingen heeft met zwarte vrouwen. Als hij tot de conclusie komt dat de vrouw die hij zoekt ook intellectueel moet zijn, reist hij naar de Verenigde Staten. Daar vindt hij weliswaar een intellectuele negerin, maar hij realiseert zich dan dat zij 'net zoals wij is'. Hij besluit terug te gaan naar zijn jeugdvriendin Naomi, die niet op hem heeft gewacht en een relatie is aangegaan met zijn beste vriend. Als hij over zijn teleurstelling heen is ontmoet hij een Marokkaans meisje met wie hij een afspraak maakt. Het is de vraag of deze afspraak ergens toe zal leiden.

Alleen maar nette mensen is meer dan een simpel verhaal. Binnen het raamwerk van een onorthodoxe en gewaagde vertelling dwingt Vuijsje de lezer een confrontatie aan te gaan met zichzelf door zijn hoofdpersoon een duidelijke keuze te laten maken. David kiest niet voor een veilige flirt met 'de ander' vanuit de veilige eigen omgeving, zoals zijn moeder die op salsales gaat of zijn vader met 'de grootste collectie sociaal wetenschappelijke boeken van Nederland'. Vuijsje laat de lezer samen met David de harde werkelijkheid aan de andere kant van de raciale barrière als het ware aan den lijve beleven. Dat is een werkelijkheid die zich niet afspeelt in de wereld van mensen in huizen met meubels van Jan des Bouvrie en rijkgevulde boekenkasten, en met 'nette mensen' die zich tegoed doen aan meergangendiners. Het is de werkelijkheid van mensen die bijeen hokken in kleine flats waar de televisie de hele dag aan staat, die kip met rijst eten en op de meest rauwe wijze seks hebben met wisselende partners. Een omgeving waar niet vrijblijvend wordt gediscussieerd over het Fortuynisme, omdat men anders is en zich daarom buitengesloten voelt.

Al lijken beide werelden mijlenver uiteen te liggen, Vuijsje laat met gevoel voor humor zien dat de moderne tijd in beide werelden in gelijke mate is doorgedrongen. Hij laat dit overtuigend tot uitdrukking komen in de inhoudsloze dialogen van zijn personages, vaak in de vorm van chats en sms'jes, en door het verhaal te presenteren in korte hoofdstukken en halfafgemaakte gedachten. De roman doet daardoor soms denken aan talkshows en videoclips.

Met Alleen maar nette mensen heeft Vuijsje een thema uitgewerkt dat gevoelig ligt. Hij dwingt de lezer erover na te denken en stelling te nemen. Dat hij zelf niet met een pasklare oplossing komt, versterkt die urgentie alleen maar.
Alleen maar nette mensen is dan ook beslist meer dan het blitse, oppervlakkige verhaal dat het op het eerste gezicht lijkt. Een prachtig debuut, zowel wat vorm als inhoud betreft.

Amsterdam, 23 maart 2009

De jury

Ivo Opstelten, voorzitter
Mark Cloostermans
Carel de Haseth
Janet Luis
Thomas Vaessens

nette mensen